Het maakt niet uit wie je spreekt. Jong, oud, van schoonmaker tot directeur en van student tot gepensioneerde: in Skåne begint menigeen de dag met een (naakte!) duik in de zee of het meer. In dit zuidelijke puntje van Zweden is een kallbad, oftewel een koudwaterplons, al 160 jaar een traditie. Het hele jaar door, zelfs in de winter. Redacteur/koukleum Sybylle Kroon zocht de kall van Skåne op.
Reis mee naar Skåne in Zweden
Helsingborg, Strandvägen, Järnvägsmännens Bryggas, 07.23 uur, graadje of vijf. Het schemert nog maar de eerste koudbadgasten staan deze kille, grijze ochtend al in hun witte badjassen klaar voor een dip in het koude water van de Öresund, het water tussen Denemarken en Zweden dat het Kattegat en de Oostzee met elkaar verbindt. Zijn ze gek geworden? In deze kou het water in? Het zijn studenten die elk weekend op deze manier beginnen. “Gisteren is het nogal laat geworden, maar na een duik in de zee zijn we weer helemaal wakker”, vertelt Pontus. “Niet dat het een langdurig ritueel is: het is even dippen en er meteen weer uit, afdrogen, en op naar de sauna.”
De Järnvägsmännens Bryggas – Spoorwegbrug – heet trouwens niet voor niets zo, vertellen de badgasten. Vroeger reden treinen van de Västkustbanan, de spoorlijn Göteborg-Malmö, ter hoogte van Helsingborg pal langs zee. Spoorwegmedewerkers namen voor hun dienst of in hun pauze graag een duik in zee. Dat deden ze van wat nu de Spoorwegbrug heet. De trein rijdt sinds 1991 niet meer langs zee, maar gaat deels ondergronds. Het gebied langs de kust is vervolgens ontwikkeld tot een recreatiegebied met de naam Gröningen.
Lees ook: West-Zweden, echt het einde
In badjas door de stad
Inmiddels zijn er meer badgasten gearriveerd. De oudere garde hult zich thuis al in kleurrijke, dubbelgevoerde badmantels en komt lopend naar de kust, een tas met handdoek onder de arm. Voor ons als Nederlanders misschien best een gek idee, maar voor de Helsingborgers hier is het heel normaal dat je in je badjas en op badslippers door de stad loopt. Iedereen weet dan: die gaat even een duik in zee doen. Niet alleen in de ochtend, het is ook een populaire lunchactiviteit bij sommige bedrijven.
In de wintermaanden, als het echt koud is, dost men zich uit met mutsen en speciale neopreen handschoenen en schoenen. Want een koudwaterbad is leuk en aardig, maar op bevroren oren, vingers en tenen zit niemand te wachten.
Wat dacht je van deze unieke accommodaties in Zuid-Zweden?
Het is een kortdurend ritueel, vooral als het water extra koud is. Na drie dipjes is het snel de badmantel weer aan. Eén diehard waagt zich aan een stukje zwemmen. “Maar ja, die is dan nog gekker dan wij”, lacht een van de vaste badgasten, terwijl hij snel zijn paarse badmantel weer aantrekt.
Goed voor lichaam en geest
Alle badderaars hebben hetzelfde doel met dit typische Zweedse ritueel: niet alleen is het een sociaal gebeuren, het is ook de dag fris en fruitig beginnen, de gezondheid een boost geven en het hoofd opruimen. Je wordt er in elk geval erg opgeruimd van, getuige de vrolijke hoofden nadat ze weer de wal op zijn geklommen. Of ik nog een groepsfoto wil maken, want ze vinden het maar al te leuk, die Hollandse interesse in hun kallbad-traditie. “Ik hou van kou”, roept een badgast me lachend toe. “Ik voel me als herboren.”
Ik zal eraan moeten geloven. Ook ik moet dat water in, ondanks mijn koudwatervrees. Dat doe ik onder begeleiding van Mia Johnsson, de kallbad-ambassadeur van Helsingborg, in Pålsjöbaden, een van de drie kallbadhus die deze havenstad heeft. Ze vertelt over hoe het zo ontstaan is, die koudwatertraditie.
Eind negentiende eeuw zag je overal in Europa de opkomst van kuuroorden langs zee vanwege de ‘geneeskrachtige’ werking van de zuivere zeelucht en het zeewater. In Zweden werden openluchtbadhuizen (kallbadhus) geopend waar je een koudwaterbad kon combineren met de warmte van de sauna.
Badderen in je nakie
Veel van die oude badhuizen bestaan nog steeds. Zoals in Helsingborg. Daar werd het eerste kallbad, Kallis, in 1865 geopend. Rååbaden volgde in 1897. Pålsjöbaden werd in 1907 geopend en de lange trits pastelgele badhuisjes van nu ziet er nog net zo uit als 120 jaar geleden. Wel niet helemaal origineel meer, want het badhuis werd honderd jaar later, in 2005, compleet herbouwd volgens de oude bouwtekeningen en in dezelfde kleurstelling. De entree is heel schappelijk: 165 Zweedse kronen, ongeveer 15 euro.
Er is een café, er zijn douches, sauna’s en trappen naar zee, het grote, koude bad. En er zijn badhuisjes waar je je om kunt kleden – links voor de vrouwen, rechts voor de mannen, dit koudbad/saunaritueel geschiedt namelijk geheel gescheiden van elkaar. Nou ja, omkleden… Je kunt beter zeggen uitkleden. Want een koud bad nemen bij een badhuis doe je, in tegenstelling tot de openbare plekken aan zee, naakt. We gaan dus skinnydippen.
Mia neemt me mee naar de vrouwenafdeling en ik ervaar hoe het er bij een traditioneel koudwaterbad aan toe gaat. ,”De traditie is dat je drie keer het koude water in gaat, afgewisseld met de sauna”, licht Mia toe. “De eerste dip is om het vuil van je af te spoelen, de tweede dip is om al je zorgen van je af te spoelen en te ontstressen en de derde dip om je energie weer op te bouwen. En dat alles doe je in stilte, bewust van elke stap en gefocust op je ademhaling. Mindfull, dus. Je zal zien: je voelt je schoon en opgeruimd”, is haar belofte.
“Regelmatig koudwaterbaden is stressverlagend, stimuleert endorfine, je krijgt er een goed humeur van, je gaat er beter van slapen, je hebt minder last van pijntjes, je immuunsysteem werkt beter, enzovoort”, somt Mia de voordelen op.
Ritueel in 3 stappen
Ik stap dus vol vertrouwen in mijn nakie (maar voorzien van een grote handdoek) het badhuis in. Stap 1: de warme sauna. We zitten in stilte en kijken uit over zee, in de verte zien we Denemarken. Daar ligt de ‘zusterstad’ met bijna dezelfde naam: Helsingør. Het enige wat ik hoor, is het klotsen van de zee en af en toe een diepe zucht van een van de buurvrouwen naast me op de houten banken. Na 15 minuten loop ik achter Mia aan naar buiten, dampend van de saunawarmte, rustig de ijzeren trap af, het koude zeewater van de Öresund in.
Ik adem bij elke trede een paar keer diep in en blaas wolkjes uit. Dompel mezelf rustig onder water. Het valt me mee, de kou is juist heel lekker na zo’n hete sauna. Dat warm-koud-ritueel herhalen we nog twee keer en elke keer voelt het nog beter aan. Na de laatste koudwaterdompeling tintel ik aan alle kanten en de gelukshormonen gieren door mijn lijf. Ik kan niet anders dan lachen, want het voelt heerlijk.
Wat geeft dit een fijn gevoel. Een gevoel dat je leeft, dat je de wereld aankan. Het is een wasstraat voor lichaam en geest. Douchen na het ritueel hoeft niet. “Schoner dan dit word je niet”, lacht Mia. We kleden ons aan en gaan nog even na’borrelen’ in het café centraal in het badhuis. Helemaal zen en vol energie sta ik anderhalf uur later weer op de boulevard en zweef gelukzalig terug naar het hotel. Mijn koudwatervrees is verdwenen, koudwaterliefde is ervoor teruggekomen. Ik snap die gekke Zweden wel.
*Skinnydippen betekent naakt badderen, maar voor de foto’s dragen de personen een handdoek.
Helsingborg
Helsingborg ligt in de zuidelijkste provincie van Zweden, in Skåne. Als je via de Sontbrug van Kopenhagen naar Malmö rijdt (dat is de beroemde brug bekend van de serie The Bridge), dan is het nog zo’n 65 kilometer noordwaarts rijden. De stad, gesticht in 1017, ligt aan de Öresund, een zeestraat tussen Zweden en Denemarken die het Kattegat met de Oostzee verbindt. Langs de kust/in het water van Helsingborg staan, zoals je in het hoofdverhaal hebt kunnen lezen, drie badhuizen waar je de combinatie sauna en kallbad (naakt) kan ondergaan.
De stad heeft meer te bieden dan een kallbad alleen, en bijna alles is op loopafstand. Cultuur bijvoorbeeld. Met het Dunkers Kulturhus als belangrijke hotspot. Dit museum/theater/ontmoetingsruimte is een van de meest opvallende architectonische bouwwerken van Helsingborg en staat fier aan de haven. Shoppen doe je in de nabijgelegen Kullagatan, een voetgangerszone van zo’n 500 meter met exclusieve winkels, ketens en boetieks.
Sowieso is een beetje rondlopen door het oude centrum van de stad de moeite waard. Grote kans dat je dan voor de trap tussen twee torens komt te staan die je – in 146 treden – hoog boven de stad brengt. Daar ligt niet alleen een mooi park, maar ook hét icoon en het symbool van de stad: de eeuwenoude Kärnan. Deze verdedigingstoren is net weer open voor publiek na een grondige renovatie.
Ontdek de top-10 outdoor activiteiten in Zuid-Zweden.
Kijk vooral ook om je heen, want je hebt een panoramisch uitzicht over de stad, de haven en bij een beetje helder weer kun je het Deense Helsingør aan de overkant van de zeestraat zien liggen. Wil je meer van de stad zien, dan is de Landborgspromenaden een aanrader. Dit is een 14 kilometer lange wandelroute dwars door de stad en voert langs de mooiste plekken.
Bronwater uit Skåne
Koop je een flesje mineraalwater in Zweden, dan is de kans aanwezig dat het een Ramlösa watertje is. De bron is begin achttiende eeuw net buiten Helsingborg gevonden en werd een geliefd kuuroord. Nu is het een groen bronnenpark waar de oude panden bewaard zijn gebleven.
Skåne: meer dan kallbad alleen
Om alleen voor een koudbad naar Skåne te komen, is misschien wat veel gevraagd – hoewel de ervaring onvergetelijk is, vooral in de wintermaanden. Reisredacteur Sybylle tipt een aantal activiteiten, locaties en horecagelegenheden als je toch in de Zuid-Zweedse regio bent.
Doen in Skåne
- Een andere typisch Zweedse traditie – naast de koudwaterbaden – is fika. Een koffiepauze maar dan op z’n Zweeds, met wat lekkers erbij, een kanelbulle bijvoorbeeld. De kaneelbroodjes zijn overal te koop.
- Het dorpje Stockamöllan, net buiten Eslöv langs rivier de Rönne, is een interessant startpunt voor een wandeling door bosrijke natuur.
- Rondom het Dagstorpssjön-meer ligt Frostavallen, een recreatiegebied met verschillende wandelpaden door de bossen. Je komt hier restanten van oude vulkanen tegen.
Bezoeken in Skåne
- Ellingeslott in Eslöv – dit is een van de oudste kastelen van Skåne, daterend uit de 12e eeuw, en lijkt zo uit een sprookjesboek te komen. Je kunt hier op afspraak terecht voor een rondleiding. Ook kun je het kasteel afhuren.
- Medborgarhuset in Eslöv – je wandelt zo de jaren 50 in want het interieur van dit openbaar toegankelijke ‘burgerhuis’ is al 70 jaar nagenoeg onveranderd. Een aanrader voor design- en architectuurliefhebbers; het pand heeft meerdere architectuurprijzen in de wacht gesleept.
Bosjökloster Slott – dit witgepleisterde kasteel was in de elfde eeuw een klooster en is open voor publiek. Met in de zomermaanden een café met terras. In de omringende tuin staat een duizendjarige eik.
Eten en drinken in Skåne
- Café Old Fashion in Höör – na een wandeling of fietstocht is het goed toeven in dit schattige, ‘ouderwets gezellige’ huiskamercafé van Lena Johansson. Voor fika, huisgemaakte taartjes en lunch. Bezoek vooral ook het toilet: alsof je je oude poesiealbum inloopt.
- Pålsjö Krog – geen kroeg maar een fraai restaurant pal aan zee en naast badhuis Pålsjöbaden in Helsingborg.
- Restaurant Creo is letterlijk en figuurlijk een ‘hidden gem’ in Helsingborg: het zit namelijk boven een winkel aan de Bruksgatan en je loopt de ingang dus zo voorbij.
- Bruket Kaffebar och Kafé – gezellige locatie in hartje Helsingborg waar biologische en lokale producten op de ontbijt/lunchkaart staan.
Overnachten in Skåne
- Elisefarm in Fogdarp – een hotel voor golfliefhebbers, want de naastgelegen golfbaan wordt gezien als een van de beste van Zweden. Met een uitstekende keuken en grote wellness.
- Elite Hotel Mollberg – historisch hotel in hartje Helsingborg, aan de voet van de Kärnan, een van de iconen van de stad. Het interieur is nog grotendeels origineel. Even binnenlopen voor een fika kan ook.
Zoek verder naar hotels in Skåne:
Handige websites voor je reis
Dit vind je misschien ook leuk:
Zou jij het water in willen dippen in Zweden?
Tekst: Sybylle Kroon, Beeld: Sybylle Kroon, Visit Helsingborg, header: Visit Helsingborg
TripTalk is een puur Nederlands reismagazine en schrijft voornamelijk over bereikbare bestemmingen. Wij willen je meenemen naar bereikbare en betaalbare bestemmingen! Onze vaste reporters geven inspirerende en persoonlijke tips. Neem een abonnement!
